Staal als framemateriaal

staal
Stalen fietsframes worden gemaakt van chroommolybdeen, ook wel cromo-staal genoemd. Dit is een legering van met chroom en molybdeen verrijkt ijzer. Staal is een klassieker onder de framematerialen. Het was decennia lang het standaard framemateriaal, maar wordt tegenwoordig nog maar weinig toegepast. Het zijn voornamelijk fabrikanten van klassieke stadsfietsen en oldschool custom framebouwers die nog van chroommolybdeen gebruik maken.

Eenvoudig te bewerken

Custom framebouwers werken nog met staal, omdat er relatief eenvoudig en goedkoop een frame mee te solderen of te lassen is. Buizen en koppelstukken (lugs) zijn gewoon te bestellen en volgens iedere gewenste maatvoering tot een frame te vormen.

Lugs zijn bedoeld om de gesoldeerde verbindingen te verstevigen, maar het zijn juist vaak deze koppelstukken die de kans op framebreuk vergroten. Een lug vormt een verdikking met een harde rand, waarnaast piekspanningen kunnen ontstaan. Een gesoldeerd en gelugd stalen frame breekt meestal dicht bij de onderste balhoofdlug of bij de trapaslug. Het is dus in veel gevallen beter om stalen buizen met een vloeiende radius naadloos aan elkaar te lassen, maar dat is niet bij alle buizensoorten mogelijk en vereist veel vakmanschap.

lugs

Sterk

Staal heeft een hoge treksterkte en is relatief elastisch. Het kan dus hoge krachten weerstaan alvorens het scheurt. En als een stalen frame een impact te verduren krijgt, zal het niet direct breken, maar eerst een eind verbuigen en/of langzaam inscheuren. Dit is voor staalliefhebbers een veilig idee.

Corrosiegevoelig

Een groot nadeel van staal is dat het kan roesten en dus altijd van een beschermende lak-, chroom-, of nikkellaag voorzien moet worden en niet mag beschadigen. Het roestproces bij staal blijft namelijk steeds dieper van buiten naar binnen doorwerken. Een diepe kras gaat roesten en als je dit niet bijwerkt, betekent dit het begin van het einde van het frame.

Zwaar

Staal is het framemateriaal met het hoogste eigensoortige gewicht. Stalen frames zijn daarom meestal uit dunwandige buizen met een kleine diameter opgebouwd en dus niet echt stijf. Om een stalen frame van een goede torsie- en bracketstijfheid te voorzien, moeten er dikke buizen gebruikt worden, maar dat maakt het frame zwaar. Een stalen frame weegt ongeveer 500 tot 1000 gram meer dan een aluminium frame met een iets mindere of gelijke stijfheid.

Er bestaat een omslagpunt waarbij een stalen buis stijver uitvalt dan een aluminium variant zonder significant zwaarder te zijn. Zo kan een dunwandige stalen binnenbalhoofdbuis een betere gewichts/stijfheid verhouding hebben dan een dikwandig aluminium exemplaar. Verder is staal (meestal in RVS vorm) dankzij de grote sterkte vooral geschikt voor kleinere, zwaar belaste onderdelen die niet zoveel invloed op het totaalgewicht van de fiets hebben, zoals spaken, bouten, bevestigingsnokjes, kabels, spiraalveren, tandwielen, etc. En verder ook voor dingen die opgebouwd zijn uit dunne buizen, zoals de zojuist genoemde binnenbalhoofdbuis, de bekende bagagedragers van Tubus, zadelframes, bracketassen, wielassen en voorvorken.

 

Duurzaamheid

Er wordt nog veel aangenomen dat staal duurzamer is dan aluminium, omdat het een grotere elasticiteitsmodulus heeft en dus pas veel later last krijgt van metaalmoeheid dan aluminium. In theorie klopt dit, maar in de praktijk zie je hier niets van terug. Toen iedereen 20 jaar geleden nog op staal rond reed kwam er veel meer framebreuk voor dan 10 jaar geleden, toen aluminium de overhand kreeg. Roest was en is de grote boosdoener. En nog steeds komt er bij stalen frames procentueel meer framebreuk voor. Aluminium-skeptici hebben in de loop der jaren statistisch ongelijk gekregen.

Staal als framemateriaal kies je tegenwoordig voornamelijk omdat je een slank frame gewoon mooi vindt. Niet zozeer vanwege de technische eigenschappen, want in feite zijn het oldtimers. Ook niet vanwege het vermeende comfort, want dat misverstand werd in het voorgaande artikel al tegengesproken. Een argument dat nog altijd door veel behoudende vakantiefietsers gebruikt wordt, is dat als je stalen frame breekt, je deze dan zelfs in Verweggistan bijna overal kan laten lassen. Dit idee dateert waarschijnlijk nog uit de jaren '60 / '70, want tegenwoordig brandt een authentiek Verweggistans lasapparaat finaal door iedere dunwandige stalen buis heen. Framebreuk betekent gewoon einde vakantie, ongeacht het framemateriaal.

<< Terug naar framematerialen-overzicht