Rohloff Speedhub

 

Bij een conventioneel derailleursysteem zijn er een aantal tandwielcombinaties die elkaar qua overbrenging overlappen en een aantal combinaties mag je niet schakelen, omdat dan de ketting te schuin loopt. Daarnaast moet je veel nadenken hoe je het beste met je voor- en achterderailleur kan schakelen, want de versnellingen liggen niet allemaal achter elkaar, maar verspreid over de drie voortandwielen.

Bernhard Rohloff onderzocht welk versnellingsbereik er algemeen gewenst wordt en welke grootte qua tussenstappen tussen de versnellingen als prettig ervaren werden. Te kleine tussenstappen zijn nauwelijks merkbaar en te grote stappen vaak ongewenst, waardoor je bij een derailleursysteem steeds zowel links als rechts moet schakelen om de fijnste overbrenging op te zoeken. Bernhard ontdekte dat tussenstappen van 13,5 % optimaal werkten. Vervolgens nam hij het totaalbereik van een 3×9 systeem, elimineerde de overlappende combinaties en de te kleine en te grote tussenstappen en zo kwam hij uit op een verdeling van 14 versnellingen met de ideale tussenstappen zo dicht mogelijk bij de 13,5%.



De Rohloff-naaf is in feite een hele degelijke uitvoering van een 7-versnellings naaf met planetaire tandwielstelsels, maar dan met een soort van ‘verdubbelaar’ om aan 14 versnellingen te komen. Een enkel planetair stelsel levert drie versnellingen op. Plaats er twee achter elkaar en je krijgt 7 versnellingen. Zet er een verdubbelaar achter en je hebt er veertien! Zie in het filmpje hieronder hoe een enkel planetair stelsel werkt.


Zie in onderstaande filmpje hoe het er in de Rohloff-fabriek aan toe gaat en hoe de naaf is opgebouwd.


De Rohloff Speedhub was in eerste instantie ontwikkeld voor de mountainbike, maar vond al snel ook zijn weg naar trekkingfietsen. Lange-afstand-fietsers zijn enorm gebaat bij een onverwoestbare aandrijving waaraan je onderweg geen onderhoud hoeft te plegen en welke je in de verste uithoeken van de wereld niet in de steek laat. De Rohloff-naaf heeft geen kwestbare uitstekende delen, en heeft zo weinig te lijden van takken, stenen, valpartijen en vervoer per vliegtuig. Doordat het mechanisme is ondergebracht in een waterdichte metalen huls en het geheel in een oliebad draait, is er nauwelijks onderhoud nodig. Je hoeft de naaf slechts eens in de 5000 kilometer of één keer per jaar van nieuwe olie te voorzien.



Alle 14 versnellingen bedien je eenvoudig en razendsnel met één draaihandvat, dus hoef je nooit meer te rommelen met een linker- en rechterhendel. Ook hoef je nooit meer te prutsen aan de afstelling, want de indexering (de ‘klik’) zit niet in de schakelhendel, maar in de naaf zelf.


De Rohloff-naaf staat bekend om zijn enorme duurzaamheid. Er wordt algemeen gesproken over een levensduur van minstens 100.000 kilometers, maar de eerste totaal versleten naaf moet nog gevonden worden. Er zijn zelfs al naven bekend waarmee ruim 160.000 probleemloze kilometers zijn afgelegd. Rohloff geeft volgens zijn website officieel 2 jaar garantie, maar de Nederlandse importeur garandeert de naaf levenslang! Mits deze nooit open is geweest en keurig iedere 5000 km of eens per jaar van verse olie is voorzien. Dat dit niet aan te tonen is, is geen probleem, want Rohloff kan aan de staat van het binnenwerk precies zien of de naaf het juiste onderhoud heeft gehad.


De naaf kan soms wat olie zweten, maar dat is geen probleem. Ook kan er wat olie verloren gaan als de fiets een langere tijd op z’n zij ligt, wat in principe ook niet erg is. Mocht je naaf, om wat voor reden dan ook, zelfs al zijn olie verliezen, dan is er nog geen man overboord. Je kan dan gewoon door blijven rijden tot de eerstvolgende verversingsbeurt of met een gerust hart je vakantie afmaken op de olie die nog tussen de tandwielen geplakt zit. Dit heeft geen gevolgen voor de garantie.


Wat verder erg fijn is aan de Rohloff-naaf, is dat je zowel rijdend als in stilstand kunt schakelen. Bij een derailleursysteem moet je niet vergeten terug te schakelen wanneer je afremt, want eenmaal in stilstand kom je in een te zwaar verzet moeilijk van je plek. Bij Rohloff is dat geen enkel probleem, want je zet ‘m letterlijk in een handomdraai -rátsj- terug in de eerste versnelling.


Waar een derailleur heen en weer beweegt met behulp van één kabel en een veer, daar bedient de Rohloff-shifter de naaf met twee trek-kabels. Wanneer een derailleurkabel vast komt te zitten door vuil, roest of ijs, dan kan je vaak nog slechts één kant op schakelen en heeft de veer in de derailleur niet genoeg trekkracht om de andere kant op te schakelen. Rohloff kent dit probleem niet, want dankzij de twee kabels, trek je de binnenkabels zelf, in beide richtingen, door de weerstand heen. In geval van een gebroken kabel (wat niet snel voorkomt) kan je bij wijze van spreken zelfs met een schoenveter schakelen.


De Rohloff-naaf kan aangedreven worden met de aloude ketting. In combinatie met de Rohloff-naaf gaat de ketting al veel langer mee dan bij een derailleursysteem. Ten eerste omdat je er een beschermende kettingkast omheen kan bouwen en ten tweede omdat de ketting niet meer over meerdere tandwielen heen en weer wordt geduwd. De ketting draait keurig zijn rondjes over slechts twee tandwielen en zal zo minder slijten en/of plots breken. Mocht het achtertandwiel na vele kilometers teveel slijtage vertonen, dan kan je deze omdraaien om de andere kant van de tandjes op te maken. De Rohloff-naaf is ook geschikt om met de nieuwe tandriem van Gates gecombineerd te worden. Deze carbon tandriem gaat enorm lang mee en is nog onderhoudsvriendelijker dan een ketting.


De achtertandwielen zijn verkrijgbaar in meerdere maten. Zo kan je het complete versnellingsbereik perfect aanpassen aan je persoonlijke wensen en omstandigheden. Rohloff raadt echter wel aan een combinatie van voor- en achtertandwiel te kiezen met de minimale verhouding van 2,35. Bijvoorbeeld: 40-17, 38-16, 36-15 en 32-13.


Nog een groot voordeel is dat een Rohloff-naaf ook zorgt voor een sterker wiel met minder kans op spaakbreuk, wat voor vakantiefietsen met zware bepakking ideaal is. Het sterkere wiel is te danken aan de grootte van de naaf en het bijbehorende spaakpatroon. Een Rohloff-naaf is symmetrisch gebouwd met als gevolg dat de spaken links en rechts onder even grote spanning staan. Dit in tegenstelling tot derailleurfietsen, waarbij de achternaaf asymmetrisch is en de spaken ongelijk van lengte en hoek zijn. Hier staan de spaken aan de kant van de cassette (de achtertandwielen) verticaler en dus onder hogere spanning. Bij een Rohloff-wiel zijn de krachten mooi gelijk verdeeld, zoals in onderstaande afbeelding te zien is.

 

 

Zijn er dan helemaal geen nadelen aan deze Duitse versnellingsbak? Ehm… jawel… al kan je ze ook ‘eigenaardigheden’ noemen.

Zo is een Rohloff-naaf niet altijd helemaal geruisloos. Rohloff heeft omwille van een hoog rendement en een lange levensduur gekozen voor hele harde tandwieltjes met een rechte vertanding en die maken nu eenmaal wat meer geluid dan zachtere, afgeschuinde tandradertjes. De versnellingen 8 t/m 14 zijn wel nagenoeg geruisloos, maar in de lagere verzetten draaien alle tandwielen mee en dat geeft iets geruis. In de 6 en 7 is het geluid het sterkst, maar die gebruik je eigenlijk alleen bij het klimmen.

De naaf moet ingereden worden. In het begin kan hij een beetje hakerig schakelen en maakt hij een vrij sterk ruisend geluid in de eerste 7 versnelingen. Even de kracht op de pedalen minderen tijdens het schakelen is altijd goed. Zodra de braampjes van alle tandjes afgesleten zijn, verbetert het schakelgedrag en zal het geluid afnemen. Na ongeveer 1000 km werkt de naaf naar behoren.

Bij het schakelen tussen 7 en 8 moet er even kracht terug genomen worden, want op dat moment treedt de ‘verdubbelaar’ in werking en daarbij is er iets meer tijd nodig om alle tandwielen en palletjes correct te laten aangrijpen. Je kan wel gewoon door blijven trappen, maar dus niet met volle belasting. Dit went vanzelf, want bij een derailleursysteem zijn er meer van dit soort kracht-terug-momenten nodig.

De versnellingsnaaf is iets zwaarder dan een derailleursysteem. Afhankelijk van met welke schakelgroep je het vergelijkt, weegt een Rohloff-fiets zo’n 200 tot 500 gram meer. Voor trekkingfietsen is dit in veel gevallen verwaarloosbaar, maar bij racefietsen en mountainbikes voor wedstrijdrijders op het hoogste niveau telt ieder grammetje. Zij maken zich echter niet druk om duurzaamheid, want ze krijgen toch voor iedere race nieuw materiaal van hun sponsor. Marathon-mountainbikers hebben de Rohloff-naaf inmiddels wel ontdekt.

Een fiets met een Rohloff-naaf kost gemiddeld €900,- meer dan een goede derailleurfiets. Er zijn echter diverse rekensommetjes op internet te vinden die de hoge prijs rechtvaardigen. Als je kijkt wat je aan onderhoud, vervangingsonderdelen en tijd uitspaart, dan blijkt een Rohloff-naaf voor de echte kilometervreter of moddercrosser al snel een hele goede investering. Daarnaast mag het dagelijkse gemak van alle bovengenoemde voordelen ook wat kosten natuurlijk. Je krijgt er veel rijplezier voor terug!
 
 
Nieuwsgierig naar hoe een fiets met Rohloff rijdt? We hebben meestal meer dan 25 verschillende soorten fietsen met Rohloff, waarvan 20 met tandriem, klaar staan voor proefritten.